Ambicja czy perfekcjonizm?
Ambicja daje energię. Cieszysz się celem i potrafisz odpocząć, gdy go osiągniesz. Perfekcjonizm zabiera energię. Poprzeczka przesuwa się w górę w chwili, gdy ją przeskakujesz, a każdy błąd boli bardziej, niż cieszy sukces.
- Ambicja: „Chcę to zrobić dobrze.”
- Perfekcjonizm: „Jeśli nie zrobię tego idealnie, coś jest ze mną nie tak.”
Różnica nie leży w tym, ile pracujesz, tylko w tym, co się dzieje w środku, gdy coś nie wychodzi.
Dlaczego tak często kobiety?
Wiele kobiet, które spotykam w gabinecie, od dziecka słyszało, że ma być grzeczna, pomocna i nie sprawiać kłopotu. Uwaga przychodziła za piątkę, za posprzątany pokój, za opiekę nad młodszym rodzeństwem. Dorosłe życie dokłada swoje: praca, dom, dzieci, rodzice w Polsce, a do tego obraz kobiety, która „wszystko ogarnia” i jeszcze dobrze przy tym wygląda.
Na emigracji dochodzi jeszcze jedna warstwa. Wiele Polek w Holandii pracuje ciężej, niż wymaga sytuacja, bo gdzieś w środku czuje, że musi udowodnić, że zasłużyła na swoje miejsce.
Perfekcjonizm często nie jest pragnieniem doskonałości, tylko próbą ochrony przed wstydem i odrzuceniem.
Co mówi o tym podejście psychodynamiczne
W terapii psychodynamicznej patrzymy na perfekcjonizm jak na strategię, która kiedyś miała sens. Może chroniła przed krytyką, może pomagała zdobyć odrobinę uwagi w zabieganej rodzinie. Dziś ta sama strategia zaczyna szkodzić, ale działa automatycznie.
Dlatego samo postanowienie „od jutra odpuszczam” rzadko działa. Kiedy zaczynamy rozumieć, czyj głos mówi „to za mało” i przed czym ten głos chroni, pojawia się więcej wyboru. Można wtedy powoli zbudować łagodniejszy, bardziej życzliwy sposób traktowania siebie.
Sygnały, że perfekcjonizm kosztuje za dużo
- nie potrafisz odpocząć, dopóki wszystko nie jest zrobione, a nigdy nie jest
- długo rozpamiętujesz drobne błędy i krytyczne uwagi
- odkładasz rzeczy na później, bo boisz się, że nie wyjdą idealnie
- trudno Ci prosić o pomoc i oddawać zadania
- ciało daje znać: napięcie, bóle głowy, kłopoty ze snem, ciągłe zmęczenie
Perfekcjonizm często idzie w parze z wypaleniem. O sygnałach wypalenia piszę w artykule Wypalenie zawodowe: 8 sygnałów.
Od czego zacząć
Dobrym pierwszym krokiem jest po prostu zauważanie. Kiedy następnym razem usłyszysz w głowie „to za mało”, zatrzymaj się na chwilę i zapytaj, skąd znasz ten głos. Możesz też zrobić krótki test perfekcjonizmu, z wynikiem i trzema ćwiczeniami na najbliższy tydzień.
Jeśli czujesz, że to wzorzec, który od lat wraca w pracy, w związku i w relacji z dziećmi, zapraszam na bezpłatną rozmowę wstępną. Możemy rozmawiać po polsku, w gabinecie w Voorburgu albo online.
Autorka: Barbara Wareman-Midura, terapeutka psychodynamiczna (Academie voor Psychodynamica, CAT). Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji.
