Ambitie of perfectionisme?
Ambitie geeft energie. Je geniet van je doel en kunt rusten als je het hebt bereikt. Perfectionisme kost energie. De lat gaat omhoog op het moment dat je eroverheen springt, en elke fout doet meer pijn dan een succes plezier geeft.
- Ambitie: “Ik wil het goed doen.”
- Perfectionisme: “Als ik het niet perfect doe, is er iets mis met mij.”
Het verschil zit niet in hoeveel je werkt, maar in wat er vanbinnen gebeurt als iets niet lukt.
Waarom zo vaak vrouwen?
Veel vrouwen die ik in mijn praktijk zie, hoorden als kind dat ze braaf, behulpzaam en geen last moesten zijn. Aandacht kwam voor een tien, voor een opgeruimde kamer, voor zorgen voor jongere broertjes en zusjes. Het volwassen leven doet er nog een schep bovenop: werk, huishouden, kinderen, ouders in Polen, en daarbij het beeld van een vrouw die “alles regelt” en er ook nog goed uitziet.
In het buitenland komt daar nog een laag bij. Veel Poolse vrouwen in Nederland werken harder dan nodig is, omdat ze ergens vanbinnen voelen dat ze moeten bewijzen dat ze hun plek hebben verdiend.
Perfectionisme is vaak geen verlangen naar volmaaktheid, maar een poging om je te beschermen tegen schaamte en afwijzing.
Wat de psychodynamische benadering hierover zegt
In psychodynamische therapie kijken we naar perfectionisme als een strategie die ooit zin had. Misschien beschermde het tegen kritiek, misschien hielp het om een beetje aandacht te krijgen in een druk gezin. Nu begint diezelfde strategie te schaden, maar ze werkt automatisch.
Daarom werkt alleen het voornemen “vanaf morgen laat ik los” zelden. Als we gaan begrijpen wiens stem zegt “het is niet genoeg” en waartegen die stem beschermt, komt er meer keuze. Dan kun je langzaam een mildere, vriendelijkere manier opbouwen om met jezelf om te gaan.
Signalen dat perfectionisme te veel kost
- je kunt niet ontspannen zolang niet alles af is, en dat is het nooit
- je blijft lang malen over kleine fouten en kritische opmerkingen
- je stelt dingen uit, omdat je bang bent dat ze niet perfect lukken
- je vindt het moeilijk om hulp te vragen en taken uit handen te geven
- je lichaam laat het merken: spanning, hoofdpijn, slaapproblemen, voortdurende vermoeidheid
Perfectionisme gaat vaak samen met burn-out. Over de signalen van burn-out schrijf ik in het artikel Burn-out: 8 signalen.
Waar begin je
Een goede eerste stap is gewoon opmerken. Als je de volgende keer in je hoofd “het is niet genoeg” hoort, sta dan even stil en vraag je af waar je die stem van kent. Probeer ook de korte perfectionismetest, met je uitslag en drie oefeningen voor de komende week.
Voel je dat dit een patroon is dat al jaren terugkomt, in je werk, je relatie en in de omgang met je kinderen? Dan nodig ik je uit voor een gratis kennismakingsgesprek. We kunnen Pools of Nederlands praten, in de praktijk in Voorburg of online.
Auteur: Barbara Wareman-Midura, psychodynamisch therapeut (Academie voor Psychodynamica, CAT). Dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen consult.
